Romans volwassenen

De onderwijzer van Auschwitz
Gebaseerd op een waargebeurd levensverhaal
Wendy Holden


Wendy Holden, die al meerdere historische romans op haar naam heeft staan, weet met de proloog in De onderwijzer van Auschwitz je als lezer in het verhaal van Fredy Hirsch te trekken en vast te houden:

Mijn naam is Alfred Hirsch, maar mijn vrienden noemen me Fredy. Wees alsjeblieft zo goed om mijn naam te onthouden. Het woord ‘Hirsch’ betekent hertenbok in het Duits, en net als een hert ben ik een groot deel van mijn leven op de vlucht geweest.
Vandaag zal de jacht op Fredy Hirsch eindigen met een moord. Ik ben niet bang voor mezelf, maar voor de kinderen die ik onder mijn hoede heb. Sinds de wereld in brand kwam te staan, gaat al mijn aandacht naar hen uit, en ik durf niet te denken aan wat er met hen zal gebeuren.
Mijn naam is Fredy Hirsch. Ik ben achtentwintig jaar oud. Ik ben een leraar. Ik ben een dromer. Ik ben niet zomaar een getal. En de gele driehoek die ik gedwongen ben te dragen, bepaalt niet wie ik ben.
Mijn naam is Fredy Hirsch, en ik heb gestreden om iets van normaliteit en fatsoen te bewaren in deze helse wereld. Ik heb liefgehad, gelachen en gehuild, en ben al duizend keer bijna gestorven.
Mijn naam is Fredy Hirsch. Ik ben een fatsoenlijk mens. Wees alsjeblieft zo goed om mijn naam te onthouden …

En waarom zouden wij de naam van Fredy Hirsch moeten onthouden? Die vraag neem je door het hele boek mee en kan je na elk hoofdstuk een stukje verder beantwoorden.

Holden laat in De onderwijzer van Auschwitz zien dat mensen, midden in het absolute kwaad, kracht kunnen hebben om vast te houden aan menselijkheid, aan waardigheid en aan zorg voor kinderen. Zij doet dit aan de hand van het waargebeurde verhaal van de jonge Fredy Hirsch, een homoseksuele, Joodse man die in Auschwitz een kinderbarak weet te creëren: een kleine, bijna onvoorstelbare oase van spel, zang, toneel en onderwijs in de schaduw van de gaskamers. De kinderen zingen, leren, maken toneelstukjes en krijgen zo, voor even, hoop èn een glimp van het normale leven in een omgeving die volledig gericht is op vernietiging.​ Fredy heeft heel duidelijk voor ogen welke volwassenen uit het kamp hem kunnen helpen en weet zo de juiste mensen om zich heen te krijgen:

‘Over wat voor onderwerpen moeten de lessen gaan?’
‘Alles waarmee we ze kunnen afleiden of een beetje hoop kunnen geven', antwoordde ik. ‘Liefst vullen we ook de hiaten in hun scholing zoveel mogelijk op, dus wiskunde, literatuur, natuur- en scheikunde, kunst – het standaard lesprogramma. En geen onderwerpen die mogelijk als controversieel worden gezien.’
‘En wat houden wij eraan over?’ bromde een man. Ik sloeg zijn gezicht in mijn geheugen op en besloot om geen gebruik te maken van zijn diensten.
‘Niets, behalve de dankbaarheid van de kinderen.’
‘Geen extra voedsel?’
‘Zeker niet. Het voedsel is alleen voor de kinderen. Geen van de helpers of de leraren zal ook maar iets krijgen, en iedereen die betrapt wordt op stelen, kan vertrekken. Dat is mijn strengste regel.’

In het boek maakt Holden gebruik van verschillende tijdslijnen, die elkaar afwisselen. Zo lezen we over Fredy’s jeugd tot aan zijn tijd in Auschwitz. Door de afwisselingen begrijp je zijn ontwikkeling en zijn keuzes in het kamp veel beter. De verteltrant is sterk persoonsgericht: je ziet de gebeurtenissen vooral door Fredy’s ogen.

Het is heel mooi dat Holden aan het eind van het boek getuigenissen van overlevenden, een tijdlijn, een lijst van personages en een bibliografie toevoegt. Dat benadrukt dat er uitgebreid onderzoek is gedaan in historische bronnen.

De onderwijzer van Auschwitz is een belangrijk en ontroerend eerbetoon aan Fredy Hirsch en de kinderen die hij probeerde te beschermen. Een boek dat echt gelezen moet worden.

Mijn naam is Fredy Hirsch. Ik ben een fatsoenlijk mens. Wees alsjeblieft zo goed om mijn naam te onthouden …

ISBN 978 94 027 1883 6 | NUR 302| Paperback | 329 pagina’s | Uitgeverij HarperCollins | januari 2026 |
Vertaald door Karin de Haas

© Els ten Voorde, 5 februari 2026

Lees de reacties op het forum en/of reageer, klik HIER