Zeven Habsburgse zussen
Een roemrucht vorstenhuis in revolutionair Europa
Veronica Buckley
In dit boek staat een omvangrijk fotokatern – in kleur – waaruit een beeld oprijst van de Europese aristocratie in de achttiende eeuw. Mannen in schitterend uniform of ambtsgewaad met al hun onderscheidingen opgespeld. Fraai gekapselde vrouwen die gekleed zijn in prachtige gewaden, bezaaid met diamanten. Het roept het beeld op van een onbezorgd en plezierig leven, gevuld met feesten en ander vertier.
De werkelijkheid was anders. Kinderen van de aristocraten werden al op jonge leeftijd uitgehuwelijkt. Dat was een kwestie van berekening. Het ging om het smeden van allianties en om het krijgen van wettige kinderen waarmee het voortbestaan van een dynastie veilig werd gesteld. Portretten van de huwelijkskandidaten werden uitgewisseld, zodat men een beeld kon krijgen van het uiterlijk van de kinderen. Zo nodig waren dit geflatteerde portretten.
In veel gevallen verlieten kinderen op de leeftijd van dertien of veertien jaar het ouderlijk huis om in een vreemde omgeving verder op te groeien en het liefst zo snel mogelijk kinderen te krijgen.
Veronica Buckley schreef hierover een fascinerend boek. Centraal staan Maria Theresia (1717-1780) en haar zeven dochters. Maria Theresia was koningin van Oostenrijk- Hongarije en tot 1765 keizerin over het Heilige Roomse Rijk. Ze kreeg zeven dochters en negen zonen.
In een inleidend hoofdstuk geeft Buckley een overzicht van de historische, politieke en culturele tijdsomstandigheden waarin de Habsburgers leefden en regeerden. Daarna komen de levens van de zeven dochters aan de orde.
Buckley kiest er niet voor om aan elk van de dochters een afzonderlijk hoofdstuk te besteden. Steeds bespreekt ze per tijdvak van een paar jaar de belangrijkste ontwikkelingen uit dit gezin. De chronologie is dus het uitgangspunt en daar valt veel voor te zeggen, want overlap en herhalingen worden hiermee vermeden. Wel is het een hele tour om de veelheid aan personages, soms met dezelfde namen, uit elkaar te houden.
Maria Theresia probeerde dus haar dochters via een uitgekiende strategie aan een machtige en rijke man uit te huwen. Ze eiste van al haar dochters dat ze zich zouden schikken in hun lot. Daar viel ook onder dat ze hun man moesten gehoorzamen en behagen.
De oudste dochter bleef ongetrouwd. Zij had een slechte gezondheid en om die reden werd er aan haar vruchtbaarheid getwijfeld.
Voor een tweede dochter werd het problematisch toen zij de pokken had gekregen. Pokken waren de meest levensbedreigende ziekte van die eeuw. Maria Theresia verloor zelf drie kinderen aan deze ziekte. Wie het overleefde was getekend door littekens. Deze dochter, voorheen geroemd om haar knappe uiterlijk, was niet meer in trek op de huwelijksmarkt van de Europese aristocratie. Dit vereiste concessies om het gebrek aan schoonheid te compenseren.
Omdat liefde geen rol speelde bij de keuze van een partner, waren maîtresses en minnaressen een normaal verschijnsel in de paleizen. Ook vrouwen konden er een minnaar op na houden. Daardoor nam het risico op geslachtsziekten enorm toe. Zo kreeg een derde dochter vijftien kinderen in haar huwelijk, hoewel haar man haar had besmet met syfilis en twee baby’s symptomen van de ziekte vertoonden.
Weer een andere dochter wilde na een bevalling haar kind graag zelf voeden. Daar had ze toestemming voor nodig van haar man en die vroeg zijn vader, de Franse koning, om advies. Zijn mening was dat borstvoeding een vrouw minder aantrekkelijk maakte en hij wilde dat zijn zoon en schoondochter meer kinderen kregen. “Het recht van de man op seks gaat boven het recht op borstvoeding voor de baby”.
De jongste dochter Marie Antoinette huwde met koning Lodewijk XVI van Frankrijk. Het stel was nog zo jong dat kinderen uitbleven, totdat een broer van Marie Antoinette haar uitlegde hoe een en ander in zijn werk ging. Aan de vooravond van de Franse Revolutie heeft Marie Antoinette een loodzwaar leven gehad. Haar leven en dat van haar man eindigde op het schavot onder het valmes van de guillotine. Marie Antoinette onderging haar lot dapper en waardig.
Het boek eindigt met Napoleon die van Joséphine de Beauharnais scheidde omdat dit huwelijk kinderloos bleef. Hij trouwde vervolgens met Marie Louise, een kleindochter van Maria Theresia.
Dit boek is soms hilarisch en dan weer één grote tragedie. Het keurslijf van het hofceremonieel en van allerlei conventies was verstikkend. Mannen en vrouwen zijn diepongelukkig geworden door te trouwen om redenen die met politiek, maar niet met aantrekkingskracht hadden te maken.
Ook in Nederland kwam dit gesol met kinderen voor. Zo trouwde de toekomstige stadhouder Willem II op de leeftijd van veertien jaar met de negenjarige Mary Stuart, dochter van de Engelse koning Karel I.
Veronica Buckley heeft zich goed ingelezen, heeft grip op de stof, las honderden brieven die de Habsburgers aan elkaar schreven, en beschikt over een vlotte pen. Kortom: een mooi boek!
Veronica Buckley schrijft over kunst, geschiedenis en reizen. Ze werd geboren in Nieuw-Zeeland en woont in Wenen. Frappant is dat zij zelf uit een gezin van zeven dochters komt.
ISBN: 978904503037424 | Paperback | Uitgeverij Atlas Contact | Omvang 530 blz. | 23 april 2026
Het boek is prima vertaald door Fennie Steenhuis en Jetty Huisman.
© Henk Hofman, 17 juli 2026
Lees de reacties op het Forum en/of reageer, klik HIER.
