Bespreking van diverse literaire tijdschriften

-

Bespreking van Karel Wasch over het tijdschrift Bühne

Bühne

(nr.4, 2016), literair blad

redactie: Margreet den Buurman, Perry Pierik

In de loop der tijden zijn er veel literaire bladen verschenen, maar ook zeer veel verdwenen. Het blad Zacht Lawijd (nr.4 2013, Lisa Kuitert) wijdde zelfs een heel artikel aan de verdwenen literaire bladen. Ik noem er enkele: Optima, Yang, Zoetermeer, Millennium, Ruim, Raster, Rossinant, Parmentier, Bzzlletin, Maatstaf, De Brakke Hond, Preludium, Nynade, Vrijstaat Austerlitz, Brain Drain en Diepzee Magazine en zo zou ik nog lang kunnen doorgaan. Reden voor het vaak kortstondige bestaan van deze tijdschriften was vooral het gebrek aan abonnees, adverteerders en de grillige houding van de subsidiegever te weten het Fonds der Letteren.

Aan de andere kant zorgden de tijdschriften zelf vaak te weinig voor interessante stukken - men kon de schrijvers geen honorarium bieden- en deden ze niets aan goede publiciteit. Vriendjespolitiek overschaduwde vaak een helder redactioneel beleid. Een uitzondering is De Gids, dat zijn hondernegenzeventigste jaargang (U leest het goed!) ingaat, weliswaar zwaar gesubsidieerd. Ook Tirade van de uitgever Van Oorschot hobbelt al een tijd mee, gesteund met subsidie. Hollands Mandblad bestaat ook al vijfenvijftig jaar, maar heeft expres de laatste jaren alle subsidie geweigerd. En in België houdt het Nieuw Vlaamsch Tijdschrift manhaftig stand ondanks felle strijd met het Vlaams Fonds der Letteren. En De Revisor leidt een kwijnend bestaan maar dobbert verder. Nexus bestaat nog en organiseert vooral symposia Uitgevers vonden het vroeger overigens chique om in hun fonds een literair tijdschrift te hebben, maar die behoefte was toch vaak van korte duur want er moest een heuse redactie worden geïnstalleerd en het leverde vaak alleen maar verlies op. Het aantal veelbelovend nieuw talent, ontdekt via literaire tijdschriften, viel bovendien tegen.

Het moge duidelijk zijn, dat het een waagstuk is, om nog een literair tijdschrift uit de grond te stampen. Uitgeverij Aspekt heeft deze uitdaging aangedurfd en komt nu met Bühne, dat zich nadrukkelijk afficheert als literair/cultureel tijdschrift. Het blad, zeer fraai uitgevoerd als boek, bewaartijdschrift dus, verschijnt, bescheiden, twee maal per jaar, maar het meest recente (nummer 4, 2016) heeft maar liefst 144 pagina's.

En ik moet eerlijk zeggen dat het tijdschrift veel lezenswaardigs bevat. Essays, korte verhalen, een paar korte boekbesprekingen en wat verdwaalde gedichten wisselen elkaar speels af. Dit maal is voor het zware onderwerp religie gekozen door redacteur Perry Pierik. (De andere redactrice is Margreet den Buurman). Naast een portret van een sombere Christus (Hij staat ook op de voorkant, zie hierboven) vraagt Pierik zich af of religie ons uit de modderpoel van gewelddadigheid kan bevrijden en dat doet hij in de vorm van een treffend vers:

De profeet is sprakeloos

Geknield

gebogen

voor

onbuigzaamheid,

tasten wij

een weg;

De profeet is

sprakeloos en

ziet toe,

hoe wij vanuit

het knekelveld

reiken naar verlossing.

Wie na deze inleidende woorden in poeticis, denkt met een zwaar religieus getint tijdschrift van doen te hebben, komt gelukkig bedrogen uit. Maar de toon is wel gezet, serieus, betrokken en de grote thema's niet schuwend. Zoals in het zeer fraaie essay van vertaler Alfred Krans over Herman Hesse. Deze schrijver van veel moois werd vooral in de jaren '60 stukgelezen, toen de flower power-movement hem als een knuffelboeddhist had binnengehaald, vooral na zijn werk Siddharta. Krans licht ons bij en maakt speels inzichtelijk dat het boeddhisme van Hesse helemaal niet zo Oosters getint was als iedereen wel dacht, maar veeleer geworteld in het Westerse Christendom. En verbindend, zulks in schrille tegenstelling tot de Islam.

De begenadigde dichter Jan Kleefstra waagt zich aan een essay over Samuel Beckett:

'Wat nu volgt is niet gebaseerd op feiten of gedegen onderzoek. Het is mijn persoonlijke verbeelding van de ziel van het land in het schrijverschap van Beckett.' schrijft Kleefstra. Kunnen we ons iets mooiers wensen? En Kleefstra volbrengt deze queeste. Beckett al cynicus, als broeder, als metgezel en als eenzame, geniale schrijver. Dezelfde schrijver die een telefoon had, waarmee je uiteindelijk alleen naar buiten kon bellen en niet gebeld kon worden.

Reindert Brongers maakte een drieluik, bestaande uit korte verhalen, sterk van stijl, mooi gestroomlijnd. En ook Sharmeen Boedhoe schittert met een juweeltje over niets meer of minder dan de dood. Niet een thema, dat makkelijk te vatten is in woorden, maar daar heeft zij zo haar eigen oplossing voor gevonden. Net zoals het verhaal van Maran Olthoff dat virtuoos in elkaar zit. Men leze!

Hans Dütting, biograaf, vertaalde mooie gedichten voor Bühne van o.a. Ruben Dario en Wallace Stevens, een hele prestatie, want vooral de laatste dichter is eigenlijk nauwelijks te vertalen, maar Dütting omzeilt de klippen van cliché behendig. En Hans Kooger doet een duit in het zakje door C.C.S. Crone, Ortega y Gasset en Karl May in mooie sterke stukken neer te zetten en met elkaar te verbinden. Kortom nu eens niet een tijdschrift gevuld met bijdragen van vrienden van de redactie, maar met sterke bijdragen op hoog niveau. Tot mijn verbazing kon ik bijna geen zwak stuk ontdekken in dit nummer van Bühne.

Ik hoop dat de kwaliteit van het gebodene door redacteuren Den Buurman, zij verdiende haar palmares met o.a. mooie publicaties over de Manns en Pierik, historicus, uitgever, auteur, bewaakt en gezekerd blijft. Moge dit mooie blad het minstens even lang volhouden als De Gids! Geniet en huiver!

144 pagina's | Uitgeverij : Aspekt | Bühne nr. 4 2016

© Karel Wasch, 19 mei 2016

Literair Tijdschrift:

De Parelduiker/Nr.3/ 2016



De Parelduiker is sinds 1996 de waardige opvolger van Het Oog in 't zeil. Het is een zeer lezenswaardig literair-historisch tijdschrift. De titel is ontleend aan een zin van Multatuli: 'Een parelduiker vreest de modder niet!' En dat is waar bijna in ieder nummer worden historische feiten en feitjes door diverse auteurs behendig onder het stof (de modder?) vandaan gehaald.

Hoofdartikel in deze aflevering is een verhaal over publicist Bert Jansen (1949-2002) van de hand van Rutger Vahl. Jansen werkte aanvankelijk bij de Muziekkrant Oor maar na een avond met erg veel drank was hij opeens zijn vriendin en zijn huis kwijt aan de hoofdredacteur. Later bij Aloha, wilde hij een gooi doen naar literaire roem. Dat zou dramatisch uitpakken.

In 1975 kwam bij De Bezige Bij, Nozzing but ze bloes uit, een aantal autobiografische teksten. Het boek werd welwillend ontvangen, hield een belofte in. In 1975 werden de columns Vijftien jaar muziek en nog steeds vlekken in de lakens gebundeld uit Aloha. Dat was een idee van Wim Noordhoek van de VPRO. Jansen mocht voor de VARA Nederpopzien en Wonderland presenteren en leek de wind in de zeilen te hebben.

Nog steeds gekweld door verdriet over het verlies van geliefde en have kwam hij met Verder naar het Noorden, een zelfmoordepos, bij uitgever Bert Bakker. De verhouding met de Bij was door geklungel van Jansen bekoeld. Het zelfmoordconcept werd door de verzamelde critici afgekraakt evenals de opvolgers De Zanger, niet het lied (1979) en Zweedse meisjes over het zeemansleven. Boudewijn Büch schreef in het Leidsch Dagblad: 'In het genre spannend jongensboek voor volwassenen kan ik het bijzonder aanbevelen als vakantielectuur!'Vilein en voor Jansen een soort doodsteek.

Hij weidde zich nu aan een dikke biografie over Harry Muskee de frontman van Cuby and the Blizzards (Kubaert en de Sneeuwstormers?) die echter bleef steken in kapotte schrijfmachines weggegooide bladzijden en een overmaat aan details. De legende zou het wijdlopige relaas gaan heten maar de uitgevers zagen er niets in. Manuscripten werden nu alleen nog maar geweigerd en Jansen belandde als docent bij 't Colofon, de Schrijversvakschool. Jansen had vaak knoertharde kritiek op de leerlingen. Was dat uit persoonlijke frustratie? Wel ontmoette hij Janneke een leerlinge, waar hij twee kinderen bij kreeg. Zijn geluk met haar was maar van korte duur. Hij overleed in 2002. De dikke biografie over Muskee, geschreven door Jeroen Wielaert, werd door journalisten uitgeroepen tot het 'beste popboek van Nederland en Vlaanderen.' Maar dat bleef Jansen bespaard, hij was al overleden.

Er is in dit nummer veel meer lezenswaardigs. Een stuk van ex-Parool journalist Paul Arnoldussen over antiquaar Wout Vuyk (1922-2016). Vuyk hield zijn nering aan het Singel in Amsterdam. Hij was vooral decadent, onberekenbaar en kocht en verkocht boeken vaak op een onbegrijpelijke manier. Vooral de prijzen waren moeilijk te volgen. Graag geziene gast was uitgever Johan Polak.

Diezelfde Polak speelt ook een rol in het artikel over de Amerikaanse auteur James Purdy (1914-2009). Purdy was door Polak al in vertaling uitgegeven en raakte vooral hier bekend door de televisie-uitzending van Adriaan van Dis waarin hij optrad als een geestige wat verlegen man. Naast de officiële uitgaven via Polak & Van Gennep, van zijn verhalen stortten tal van Drukkers in de marge zich op zijn werk. Zo was er bijvoorbeeld Jan Erik Bouman uit Utrecht met zijn handpers, die een bibliofiele uitgave verzorgde van Kitty Blue. A fairy tale in een oplage van 111 exemplaren. Nu een collectors item. Purdy bedankte de margedrukkers veelal met dankbrieven en tekeningen. Menno Voskuil verrichtte het speurwerk voor dit interessante verhaal.

Op donderdag 12 mei zond de VARA op de radio een interview uit van de blinde dichter Jan Wit met J.C. Bloem die toen 75 jaar was maar al jaren geen gedichten meer schreef. Bloem woonde inmiddels in Kalenberg waar naast het huis Clara Eggink op een woonboot de wacht hield. De weergave van het interview is vooral erg braaf, Wit ziet huizenhoog tegen Bloem op en durft nergens door te vragen. De laatste alinea van het stuk is wel hilarisch. Daar blijkt dat Bloem zich voor het interview had ingedronken en hij haalt tal van feiten en feitjes door elkaar. Die zijn dan wel weer keurig gedocumenteerd. Te keurig?

Bart Slijper duikt in zijn bijdrage in het verschijnsel De Tachtigers en sport. Deden ze alleen aan schaken, zoals Multatuli of speelden ze tennis zoals Gorter? Het wordt nauwgezet uit de doeken gedaan.

Onbekende foto's van niemand minder dan J.J. Slauerhoff (1898-1936) doken plotseling op in een schenking aan het Letterkundig Museum van één van de nazaten van Lenie van der Goes. Zij was een vrouw, die Slauerhoff op één van zijn reizen ontmoette in Indië. Hier herstelde Slauerhoff van een ziekte. Lenie was vrouw van Eerland, een saaie arts. Ze werd dodelijk verliefd op Slauerhoff, die zijn reputatie als womanizer weer eens eer aandeed en haar weglokte bij haar man. Lenie scheidde zelfs maar eenmaal in Nederland liep haar verhouding met de dichter ook al snel stuk. De foto's zijn zeldzaam en mooi. Jammergenoeg wilden de erfgenamen weinig tot niets over de hele affaire kwijt.

Hans Olink schreef een stuk over het geheim van concentratiekamp Buchenwald, waar niet alleen SS'ers maar ook communisten wandaden pleegden. We zijn via de rockartiest Udo Lindenberg terug in de DDR. Hoe listig dekten de heersers daar het verleden af?

Last but not least een interessante bespreking van publicaties door margedrukkers door Jan Paul Hinrichs.

Een fraai nummer van een interessant blad!

Zie ook www.parelduiker.nl

Uitgever: Bas Lubberhuizen blz: 73

© Karel Wasch, 5 september 2016

Hollands Maandblad nr. 8/9 - 2016

Hollands Maandblad bestaat al sinds 1959 en heette toen nog Hollands Weekblad. Dat wekelijks uitkomen werd de toenmalige hoofdredacteur K.L.Poll toch te gortig en het blad verscheen maandelijks en later per twee maanden. In 1997 kreeg het blad geen subsidies meer en voerde trots: Vrij en ongesubsidieerd, in zijn banier. Inmiddels is er weer een éénmans- redactie en staat de subsidiekraan weer open.

Dit nummer van Hollands Maandblad begint hoopvol met een Redactioneel van alleenheerser Bastiaan Bommeljé (Hij vormt in zijn eentje de redactie):

(...)' Hier schuilt de les van de sportzomer: de digitalisering heeft ons veel gebracht, maar ook een gerichtheid op het zelf die zich uit in onbeschaamde infantiele regressie.'(...)

Eindelijk een hoofdredacteur, denk je als argeloze lezer, die zich teweer stelt, tegen de ongelukkig makende overdaad aan sport deze zomer. Want we kunnen geen televisie of radio aanzetten en de Tour de France trekt aan ons voorbij of de Olympische Spelen voor gezonde of gehandicapte sporters worden ons getoond. Leuk en spits dit Redactioneel, maar wat heeft het met de inhoud van dit nummer te maken?

Wat direct volgt is een loodzwaar stuk van H.L.Wesseling over De Gaulle en de aanvraag tot toetreding van Engeland tot de EEG destijds. Wesseling is emeritus-hoogleraar Algemene Geschiedenis aan de RU Leiden en dat is er waarschijnlijk oorzaak van dat hij niet kan schrijven. In 1962 werd het verzoek afgewezen vooral door toedoen van De Gaulle. Engeland zou niet 'rijp' zijn geweest om toe te treden en dat is de oorzaak geweest, toen Engeland wel, min of meer, bij de EU hoorde tot de latere Brexit. Een merkwaardige stelling. Het omgekeerde is veeleer waar, de EU is nooit 'rijp' gebleken Engeland in haar armen te sluit, vandaar de terechte Brexit.

De verhalen van Robbert Welagen en Erik Wietse Rietkerk zijn van een tenenkrommende schoolopstelkwaliteit en dat roept direct de vraag op naar het 'deurbeleid' van Bommeljé. Alles wat binnenkomt wordt geplaatst? Alles wat op de stoep ligt ook? Neust hij teveel in schoolkranten?

Het stukje van wijkagent en inspecteur van politie Jack Druppers heet Mag ik schieten? Nobel dat een agent uit de school klapt over de schietwaardigheid van een situatie. Dat zou Druppers ook op cursussen hebben ervaren, niemand weet het precies! En de incidenten waarbij, vooral, onterecht werd geschoten zijn helaas talrijk en halen veelal breed uitgemeten de pers. Misschien was het een leuk idee geweest om dit stuk in het Politievakblad Blauw te plaatsen, maar dan onder de titel: Waarom schieten agenten zo vaak mis?

Overigens is het tijdschrift voorzien van tekeningen en spatkunst van Malgosia Briefjes. Geen lust voor het oog. Wat hebben paddenstoelen met de artikelen te maken? Dat vroeg ik mij af.

Gelukkig heeft Thomas Heerma van Voss een mooi verhaal geschreven Ik kan alles uitleggen. Van begin tot eind spannend, goed geschreven en gelaagd.

Dat geldt helaas niet voor de gedichten in dit nummer. Philip Huff, Anton Gerits en Jasper Mikkers, tonen hun zwakheden in poeticis. Maar de verzen van Antoine de Kom zijn gelukkig weer wel sterk.

Ook hier een onevenwichtige verdeling van zwakke en sterke kopij. Het is jammer dat dit nummer niet is samengesteld met wat meer afstand en een meer kritische houding ten opzichte van de inzendingen. Komt dat omdat het tijdschrift weer gesubsidieerd wordt door het Nederlandse Letterenfonds en het Prins Bernhard Cultuurfonds? Werkt dat luiheid en gemakzucht in de hand?

Volgende keer beter?

© Karel Wasch, 17 september 2016

Redactie: Bastiaan Bommeljé | uitg: Podium | 56 pagina's

De Gids. nr. 4 2016.

Het trotse literaire tijdschrift De Gids bestaat al sinds 1837. In 2013 besloot het Fonds der Letteren de subsidie stop te zetten. De Groene Amsterdammer besloot De Gids echter over te nemen van de Arbeiderspers en het is nu een bijlage, die lezers van De Groene, 8 maal per jaar ontvangen. Daarnaast kan men zich nog steeds abonneren op het blad dat in een Berliner-formaat op krantenpapier verschijnt.

Edzard Mik is hoofdredacteur van een redactie, die verder bestaat uit Roel Bentz van den Berg, Piet Gerbrandy, Adriaan van Veldhuizen, Dirk Vis, Dirk van Weelden en Nina Wijers.

In dit nummer, dat begint met een stuk van Van den Berg over de Grote Verwarring, die getemd kan worden, u raadt het al, met mooie poëzie, een gitaarakkoord of een prima verhaal. Willem Otterspeer de biograaf van Hermans, besteedt aandacht aan de verbondenheid van taal en werkelijkheid, die in de letteren niet te scheiden is, maar helaas bij veel academici is gaan dienen om slechts de werkelijkheid te beschrijven. Een fraai betoog en een wake-up call.

Mattijs van der Port breekt daarna een lans voor film, als medium dat de wetenschap zou kunnen verbreden en verdiepen. Hiermee naadloos aansluitend bij het voorwoord van Van den Berg. En het is tijd voor het eerste verhaal van deze keer, de zwaar onderschatte Rob van Essen. Een mooi verhaal over een contactgestoorde man, die de verandering in zijn wijk en het contact met zijn vrienden niet meer aan kan. Gedichten vervolgens van Mark Boog

(...) Het huis is een lichaam waarvan

de inhoud berekend kan worden(...)

Een mooi verhaal is ook Juni van Sanneke van Hassel, de schrijfster van IJsregen en Witte Veder. Ze komt uit de school van Alma Mathijsen en heeft een groot talent. 'U hallucineert, zou Van de Ven zeggen, hij is bijna met pensioen, mijn dokter in zijn villa een paar straten verder, slaapwandelend scharrelt hij tussen de oude instrumenten in z'n souterrain.' Mooi dat proza, bijna Nescio!

Een mooi debuut van de getalenteerde Jente Posthuma. Het lange gedicht van Sasja Janssen Naar de klote kon me niet boeien. Komt dat door de puberale titel?

Het essay van Piet Gerbrandy over poëzie des te meer. Hij durft te stellen: 'Hoe fraai ook geconstrueerd, het compacte gedicht, het gedicht als kleinood van woorden, overtuigt niet meer. Het is tijd voor een poëzie die genres doorbreekt en groots en belachelijk durft te zijn. Poëzie waarin het hart van de dichter klopt.'En hij neemt ons mee langs dichters als Mallarmé, Rilke en Kouwenaar.

Vervolgens weer mooie poëzie van Marwin Vos. Gedichten, die in elkaar overlopen. We lezen bijvoorbeeld:

'Omdat we lopen onder de bloesembomen, ook 's nachts

vuilcontainers ontpoppen zich als tankgeschut bij de bankkantoren, (...)

Meester Jacob Groot, de mysterieuze schrijver, uitgever, komt nog met een verhaal en Henk van der Waal (Gedicht) en Nina Polak (Boekbesprekingen) besluiten dit nummer.

Het is duidelijk, De Gids legt de lat hoog. Geen makkelijke bijdragen maar wel de tijdgeest dienende inzendingen. Moge het blad de tand des tijds blijven trotseren!

ISBN 9789079539338 | paperback | uitg. De Groene Amsterdammer 2016

© Karel Wasch, 8 november 2016

Bühne nr.5 - 2016

redactie: Margreet den Buurman, Perry Pierik

Omdat Bühne, het mooi vormgegeven literaire tijdschrift van uitgeverij Aspekt, helaas, maar twee keer per jaar verschijnt, bespreek in nu noodgedwongen het laatste nummer van 2016. Maar wat een fraai nummer is dat weer geworden!

Ezrah de Haan bezoekt New York in de voetsporen van Burroughs en zoekt naar sporen van The Bunker en The Bowery, broedplaatsen voor literair- en kunsttalent, zoals Lou Reed, Ginsberg, Warhol, Sontag etc. etc. Het stuk is aansprekend en had langer gemogen van mij. Maar De Haan verrast verderop met drie korte verhalen.

Ook drie korte verhalen van Harm Wagemakers. Over zijn boek staat ook een korte advertorial in het blad.

Gelukkig ook dit maal essays, een wel zeer aansprekend essay van Pieter Jan Verstraete over de vergeten anarchist en godsdienstfilosoof Nikolay Berdjajev, maar ook de twee schetsen van Celeste Lupus over Madame Bovary, en de roemruchte Sebastian Haffner hebben essaykwaliteit.

Ook Irma Lohman pakt nog eens uit over The Voice of Leadership, geen overbodige lectuur in deze tijd van Trump en Dump.

Veel mooie poëzie ook van Hein Heijnen en Merik van der Torren, Pablo Neruda (Vertaald door Hans Düting), Puck Pierik (dochter van de hoofdredacteur?) en natuurlijk Karel Wasch (sic).

Hoogtepunt van dit nummer is ongetwijfeld Graag gedaan, over de grenzen van het inlevingsvermogen, een zeer actueel probleem, kunnen en willen mensen elkaar helpen? Begrijpen ze elkaar nog wel?

De drie auteurs Kamerbeek, Den Buurman en Olthoff schreven alle drie een kort stukje en die werden staan schouder aan schouder. Actueel en verfrissend.

R.J.Alers schreef een kort verhaal Gips over een patiënt die nauwelijks weet waar hij is wanneer hij ontwaakt in een ziekenhuisbed. Mooi van stijl beheerst en to the point. Dat geldt ook voor Engels laatste klant van Reinold Wiedemann.

Dit nummer van Bühne is weer een aanwinst in het landschap van literaire tijdschriften. Je zou de redactie moeten omhelzen voor zo'n prestatie maar in ieder geval moeten feliciteren met zo'n goed nummer.

Zie ook de facebookpagina van Bühne.

Tijdschrift: Bühne | Paperback | 168 pagina's | Uitgeverij Aspekt | oktober 2016

© Karel Wasch, 22 februari 2017