De meisjes van Wijnberg en Montalcini
Heleen Wagemans

1931 Twee meisjes, beiden groeien op in een gezin waar heel weinig geld te besteden is.
Dirkje Buter woont in Urk samen met vijf broertjes en zusjes. Haar vader is visser, haar moeder garnalenpelster. Als Dirkje bij de familie Wijnberg als dienstmeisje kan gaan werken scheelt dat weer een mond om te voeden. Wijnberg is een kunsthandelaar.

Jopie woonde in Asterdorp in Amsterdam Noord. Asterdorp is in 1927 is opgericht voor 'ontoelaatbaren' ofwel straatarme of asociale Amsterdamse gezinnen die in Asterdorp de kans kregen heropgevoed te worden. De controle was streng. - Het heeft iets weg van de kolonie van Weldadigheid dat een eeuw eerder om dezelfde reden was opgericht. -  

Flora de Miranda, maatschappelijk werkster en opzichter van Asterdorp, bezorgt Jopie een baan als dienstmeisje, bij de familie Montalcini. Montalcini was een Joods-Italiaanse instrumentenmaker. Maar Jopie moest eerst het vak leren bij de 'uitstekende' Dirkje. Zo leren de meisjes elkaar kennen en ontstaat een hechte, levenslange vriendschap. 

Voor beide meisjes is het leven bij de rijke werkgevers totaal anders dan thuis. Dankzij deze twee meisjes leren wij over de toestand in het Amsterdam van voor de Tweede Wereldoorlog. De bescheiden Dirkje maakt de opkomst van de vrouwenbeweging mee dankzij Zelda Wijnberg. Ook assisteert zij Johannes Koetsveld de rode dominee in Buiksloot.

Dirkje merkt dat de kunsthandelaar steeds vaker geheimzinnige 'zaken' doet. Sal, de 'Eierenjood’, bokser bij Olympia, later actief in het verzet en knokploegleider, heeft daar ook mee te maken. En zo leren we langzamerhand dat in Duitsland de situatie voor Joodse mensen steeds ondraaglijker wordt. Dat hun kunstwerken in beslag genomen worden. Wijnberg helpt dit te voorkomen. Later gaat hij in het verzet, net als Sal, inmiddels de aanstaande van Jopie. Ook verzorgt hij onderduikadressen en vluchtwegen voor de joodse mensen die steeds verder in het nauw worden gedreven.

Dirkje maakt kennis met de vrouwenbeweging, dankzij Zelda Wijnberg. Zelda is ook degene die erop staat dat elk kind verplicht leert zwemmen. Met haar inmiddels echtgenoot Johannes zorgt ook Dirkje voor opvang van Joodse mensen. Inmiddels is ook De Miranda flink bezig als wethouder voor de SDAP. Hij is ook degene die achter het tot stand komen zat van het Amstelparkbad, het latere Mirandabad. We leren ook hoe het na de oorlog de wereld in Amsterdam veranderd is.

Het is enorm interessant om te lezen hoe de gevestigde orde losser werd en de sociale voorzieningen voor de minderbedeelden vooruit ging. Het is een verhaal dat indruk maakt en gelezen moet worden. Daarnaast is het een soms vermakelijk, maar ook indrukwekkend verhaal over een vriendschap die door dik en dun gaat. 

Ik ben zelf opgegroeid in Amsterdam-Noord en dat maakt voor mij het boek des te leuker om te lezen vanwege de vele herkenbare plekken die genoemd worden. Het kerkje in Buiksloot, de markt op het Mosveld etc. De buurt waar Asterdorp was werd nog heel lang het A-dorp genoemd ofwel het asociale dorp.

Erg prettig is ook de introductie van de belangrijkste personages voorin het boek. 
Kortom, een zeer aangenaam én leerzaam boek. 

ISBN 9789463658348 | Paperback | 379 pagina's | Elikser | 15 december 2025

© Dettie, 13 januari 2025

Lees de reacties op het forum en/of reageer, klik HIER