Zelfhulp uit de Middeleeuwen
Wat de zeven hoofdzonden je kunnen leren over het leven
Peter Jones

Zelfhulpboeken zijn populair, maar niet onomstreden. De behoefte aan zelfhulpboeken mag groot zijn, in kwaliteit verschillen ze enorm. Volgens sommige wetenschappers zijn zelfhulpboeken zelfs “volkomen nutteloos”, omdat ze overdreven verwachtingen oproepen, hoewel de beweringen niet wetenschappelijk getest zijn.
In dit boek onderzoekt Peter Jones hoe de Middeleeuwers omgingen met wat zij als de zeven hoofdzonden beschouwden. Wat kunnen wij van hen leren? 

Drie van deze zonden zijn in hun ernstigste vorm gericht tegen andere mensen: trots, afgunst en woede. Ze hebben te maken met de menselijke geest en worden daarom ‘spirituele zonden’ genoemd. Anderen ondergaan de schade die ze aanrichten.

Drie andere zonden berokkenen nadeel aan de mensen die zich eraan over geven: hebzucht, gulzigheid en lust. Vanwege hun effect op het eigen menselijke lichaam zijn het zogenaamde ‘lichaamszonden’. Je bent zelf de benadeelde.

Precies in het midden staat dan de zevende hoofdzonde: luiheid. De persoon die hieraan lijdt, wil niets. Niets van een ander en niets van zichzelf. Het is een totaal gebrek aan betrokkenheid op wat dan ook. Het Griekse grondwoord voor luiheid betekent ‘gebrek aan interesse’.

Trots werd beschouwd als de ergste zonde. Jij bent het middelpunt, een ander telt niet mee, zelfs niet als het om diens leven zou gaan. Lust viel in de lichtste categorie, omdat de aandrang tot lust voort kon komen uit liefde. 

De auteur neemt de lezer mee in een boeiende ontdekkingstocht waarin hij heden en verleden knap met elkaar vervlecht. Een voorbeeld daarvan is ‘luiheid’. Luiheid heeft te maken met verveling en kan leiden tot een depressie. Hedendaagse psychologen brengen verveling in verband met aandachtproblemen en leggen uit dat eindeloos scrollen op je telefoon de kans op een depressie vergroot. Toptechbedrijven exploiteren hoofdzonden. Tinder gedijt op wellust, Yelp op onmatigheid, LinkedIn op hebzucht, Netflix op luiheid, Twitter op woede, Facebook op afgunst en Instagram op trots.

In zijn onderzoek betrekt Jones Middeleeuwse kunstwerken, manuscripten en boeken. De vraag die de Middeleeuwers wilden beantwoorden, was niet hoe de mens het kwaad uit de wereld kon krijgen, maar hoe de mens er mee om moest gaan. Dat contrasteert sterk met het latere utopisch ideaal om de wereld te zuiveren van het kwaad, onrecht en lijden.

De hamvraag is dus hoe de mens moet omgaan met zijn gebreken. De hoofdzonden uitbannen, is tot heden niet gelukt. De hoofdzonden negeren is geen oplossing. De hoofdzonden omarmen en eraan toegeven richt je te gronde. De optie die overblijft (en dat is de les die Jones uit zijn onderzoek trekt) is: leer te leven met jezelf en je gebreken. In de woorden van de auteur:

“Aanvaardt de kracht van je verlangens en probeer er iets beters van te maken door er de juiste deugden bij te zoeken”.

In plaats van trots te zijn, moet je op zoek gaan naar nederigheid. Wees niet afgunstig, maar zorgzaam. Doorbreek luiheid en passiviteit met moed en wilskracht.

Deze aanbeveling staat haaks op het moderne levensgevoel waarin maar al te vaak ondeugden worden omgezet in hun tegendeel. Van woede hebben wij assertiviteit gemaakt, luiheid is verdiende ontspanning, hebzucht is ondernemingszin, onmatigheid is veranderd in passie, en wellust noemen we libido.

Het boek van Jones reikt ons waardevolle inzichten aan. In onderwijs en opvoeding is ‘zelfontplooiing’ een sleutelbegrip geworden. Het fundament van zelfontplooiing is zelfaanvaarding en het daarbij behorende gevoel van eigenwaarde. Maar is het niet beter als opvoeding en onderwijs zich toeleggen op vorming en zo nodig correctie? De zeven hoofdzonden corresponderen met zeven deugden. Van oudsher is de opvoeder een coach die de pupil de weg aanwijst om zich te ontwikkelen tot een volwassene die een waardevolle bijdrage kan leveren aan de samenleving. Zelfhulp houdt in dat je op eigen kracht je doel bereikt. Jonge mensen hebben volwassenen nodig die de goede richting aanwijzen, je begeleiden in je zoektocht en je bijstaan waar het maar nodig is.

Kortom: een waardevol, nuttig en leerzaam boek dat ons Middeleeuwse levenswijsheid aanreikt, toepasbaar in het heden.

De afbeeldingen in het boek en het kleurenkatern worden in de tekst uitstekend toegelicht. In het hart van het boek treffen we twaalf prachtige reproducties in kleur aan. Het notenapparaat en de uitgebreide bibliografie wijzen de weg aan voor verder onderzoek.

Peter Jones is gepromoveerd in de Middeleeuwse geschiedenis. Zijn werk heeft van hem een globetrotter gemaakt. In dit boek komen we hem tegen in de VS, Ierland, Siberië, Canada, Spanje, Frankrijk, Italië. Op een universiteit in Siberië heeft hij aan dit boek gewerkt. Momenteel doceert hij aan de universiteit van Madrid.

ISBN 9789463824859 | Paperback | Omvang 384 bladzijden | Uitgeverij Balans | 2 april 2026
Vertaald door Annemie de Vries

© Henk Hofman, 13 april 2026.

Lees de reacties op het Forum en/of reageer, klik HIER.