Als Goliath wankelt
Twaalf verrassende veldslagen die niet volgens plan verliepen
Mart de Kruif, Théon Minten, Tom de Kruif

Er ligt een stevige structuur ten grondslag aan dit boek. Elke besproken veldslag wordt eerst in zijn historische context geplaatst. Daarna wordt het verloop van de veldslag besproken. De uitkomst van de veldslag is het onderwerp van een militaire analyse: welke strategische en tactische factoren bepaalden de uitslag? Elk hoofdstuk eindigt met de vraag wat Europa anno 2026 kan leren van de oorlogsvoering uit het verleden.

Steeds is van elke veldslag een duidelijke kaart opgenomen en een beknopt schema van de strijdende partijen. In tekstblokjes met een aparte lay-out is er ruimte voor details of een anekdote.

Het boek opent met de slag bij Marathon in 490 v. Chr. Twee veldslagen zijn uit de Middeleeuwen geselecteerd (Vlaardingen in 1018 en Agincourt in 1475). Uit de Nederlandse geschiedenis is het beleg van Leiden (1573) gekozen. Napoleon krijgt aandacht in het hoofdstuk over de slag bij Austerlitz (1805). Binnen de Eerste Wereldoorlog ligt de focus op de slag bij Verdun (1916). Voor de Tweede Wereldoorlog is uit een reeks van mogelijkheden gekozen voor de slag om Hürtgenwald (1945). En het boek eindig met de strijd om Kyiv in 2022.

De auteurs verstaan hun vak. De twee historici staan al jaren voor de klas en verstaan de kunst om hun verhaal levendig te presenteren. En voor de kwaliteit van de militaire analyse staat oud-generaal Mart de Kruif borg.

De uitkomst van deze twaalf veldslagen leek op voorhand voorspelbaar te zijn. Steeds stond er een grootmacht als een Goliath tegenover een nietige tegenstander. In Marathon ging het om een bescheiden Grieks leger dat het tegen het machtige Perzische rijk moest opnemen. Het verzet van Leiden tegen het Spaanse beleg leek kansloos want in het Spaanse wereldrijk ‘ging de zon niet onder’. En de strijd om het Hürtgenwald werd gevoerd op het moment dat het Derde Rijk al zieltogend op de grond lag.

Toch was de uitkomst van alle twaalf veldslagen dat Goliath verslagen werd door David. Het is ontzettend interessant om te lezen hoe het kwam dat een overmachtige aanvaller toch moest afdruipen en een zeker lijkende overwinning in rook zag opgaan. Wat was er dan aan de hand? Verschillende invalshoeken en verklaringen komen aan de orde: onderschatting van de vijand; het toepassen van een krijgslist; het beschikken over cruciale informatie waar de zwakkere partij gebruik van kon maken; de weersgesteldheid en de gesteldheid van het terrein die de verdediger kansen bood; een ijzeren discipline die de doorslag gaf.

Onderschatting van de ander komt heel vaak voor. Eigenlijk is hier sprake van een karaktertrek van mensen: jezelf uitnemender achten dan de ander. Het voorbeeld uit onze eigen tijd is Poetin die dacht over Oekraïne heen te walsen en daarom koos voor een grootschalige invasie langs meerdere assen zonder een duidelijk zwaartepunt.

Dit boek heeft nog een andere waardevolle insteek. De veldslag van toen wordt vertaald naar de actualiteit van nu. De lezer krijg daarmee inzicht in een stukje krijgsgeschiedenis. Maar ook inzicht in het steeds snellere tempo waarop in militair-innovatief opzicht legers zich ontwikkelen. Van het zwaard in de Middeleeuwen tot de drone in de 21^e eeuw. Van de beperkte oppervlakte van het strijdtoneel vroeger tot een ruimteoorlog in het heden.  

Door de vergelijking met de eigen tijd komt het militaire geweld dicht bij de lezer uit. Want wat doen wij als we zonder stroom, schoon water, internet en brandstof komen te zitten?

“Wat als de drones over je heen vliegen, je geen stroom en verwarming hebt, je kinderen in voortdurende angst leven en niets meer veilig voelt?”

Op dat moment gaat het om mentale weerbaarheid, om incasseringsvermogen en veerkracht. Elke oorlog wordt gekenmerkt door onzekerheid en verrassingen. Dat is de les van deze twaalf veldslagen. De oproep van de auteurs is om in ieder geval krijgsmacht en samenleving zo in te richten dat zij onder onvoorzienbare omstandigheden kunnen blijven functioneren. Een verstandig advies, maar wat moet er dan nog veel werk verricht worden!

Een boek rijk aan inzichten, extra waardevol omdat lessen uit het verleden verbonden worden aan de politieke en militaire actualiteit.

De tekst van dit boek had wel een eindcorrectie nodig gehad. De zinnen zijn niet altijd goed geformuleerd. En soms moet je raden naar de bedoeling van een stukje tekst. Zo komt op blz. 8 de naam “Schmidt” voor zonder enige toelichting. Pas op blz. 258 komt die naam weer voor en dan maak je uit de tekst op dat het om een dorp gaat. Op blz. 263 is Hans Schmidt de Duitse bevelhebber in de slag om het Hürtgenwald. Op blz. 265 is Schmidt weer een plaatsaanduiding. Wel wat verwarrend, maar internet bracht uitkomst. Heel toevallig is er een dorpje Schmidt waar heftig om gevochten werd en heette de plaatselijke bevelhebber Hans Schmidt.

Mart de Kruif, voormalig Commandant Landstrijdkrachten (2011-2016).
Tom de Kruif, docent geschiedenis aan het Rijnlands Lyceum in Sassenheim.
Théon Minten, historicus en van 1999-2019 docent aan het Rijnlands Lyceum.

In 2025 verscheen hun boek “De Vergeten Veldslagen van de Lage Landen”, ook door Lannoo uitgegeven.

ISBN 9789059969094 | Paperback | Omvang: 310 bladzijden | Uitgeverij Lannoo | 12 oktober 2026

© Henk Hofman, 6 november 2026

Lees de reacties op het Forum en/of reageer, klik HIER.