Het verhaal van Nederland
De Tweede Wereldoorlog
Een nieuwe kijk op de oorlog in Nederland en de overzeese gebiedsdelen
Marchien den Hertog, Alex Bakker, Ricci Scheldwacht

Dit boek, gebaseerd op de bekende televisieserie, maakt de ondertitel helemaal waar. Het biedt een nieuwe kijk op de oorlogsjaren vanwege de nadruk die wordt gelegd op de voorheen onderbelichte maar grote rol van vrouwen in het verzet en omdat bekende gebeurtenissen belicht worden vanuit nieuwe invalshoeken en ons beeld van de oorlog met nieuwe verhalen wordt verrijkt. Zo is het verrassend te vernemen dat bovengemiddeld veel mensen uit de koloniën, die in Nederland zijn tijdens de bezetting, actief werden in het verzet.

Het boek is goed geschreven en leest bijzonder gemakkelijk. De vaste structuur is een prettige ondersteuning bij het lezen.
Elk hoofdstuk opent met een tijdlijn. De daaropvolgende tekst is royaal voorzien van foto’s en van tekstblokken die een bepaald onderwerp verder uitdiepen. Aan het slot van elk hoofdstuk zijn verwijzingen te vinden naar verdere informatie, hetzij op papier, hetzij op het scherm. Tevens vinden we er qr-codes met informatie over locaties die het bezoeken waard zijn.

Nadat de aanloop naar de tweede Wereldoorlog is beschreven, treffen we een hoofdstuk aan over de vijf oorlogsdagen. Met een slecht uitgerust leger wordt er toch op meerdere plaatsen felle tegenstand geboden. In drie daaropvolgende hoofdstukken worden de bezettingsjaren treffend beschreven. Halverwege het boek is een hoofdstuk opgenomen over de oorlogsjaren in Nederlands-Indië. Dit hoofdstuk loopt door tot 1949. Het is verbazingwekkend dat het pas bevrijde Nederland oorlog ging voeren om Indië bezet te houden. De lange weg naar de bevrijding van het vaderland (hoofdstuk 7 in dit boek) lag nog vers in het geheugen, maar de les ervan werd niet toegepast op het land dat men zelf bezet hield. Het laatste hoofdstuk is een nabeschouwing op de oorlogsjaren.

Het boek maakt duidelijk hoe kwetsbaar democratische structuren zijn en hoe ernstig de gevolgen zijn als elke controle op de macht is verdwenen. Daarmee is dit boek ook een heel actueel boek geworden. Opnieuw wordt immers het democratisch bestel bedreigd. Van buitenaf, maar ook van binnenuit door extremisten. Hoewel ook een democratie niet perfect is, is de burger met elk alternatief slechter af. Dat hebben de bezettingsjaren wel duidelijk gemaakt.

Valt er nog wat aan te merken op dit boek? Niet veel eigenlijk. En het is fijn om dat te constateren. Toch een kleinigheid. Bij de foto op bladzijde 145 staat geen onderschrift. De begeleidende tekst gaat over de Hollandsche Schouwburg. De foto geeft echter het Namenmonument aan de Weesperstraat weer.

Onvermijdelijk is dat er altijd valt te discussiëren over gemaakte keuzes. Corrie ten Boom bijvoorbeeld had ook genoemd kunnen worden als opmerkelijke en dappere vrouw. Haar leven leest als een thriller. Zij woonde in een horlogezaak in Haarlem. Tijdens de oorlog was er in huis een geheime kamer gemaakt voor Joodse onderduikers. Het gezin werd verraden en opgepakt. Maar de Duitsers konden de geheime kamer niet vinden. De onderduikers hebben het overleefd. Corrie zelf overleefde het vrouwenkamp Ravensbrück. Haar zus Betsy stierf er in december 1944.

Bij de bespreking van de lotgevallen van gedropte geheim agenten in bezet Nederland miste ik aandacht voor het zogeheten Englandspiel. De Duitsers vingen de meeste agenten op, die ze dwongen om via de radio verkeerde informatie door te geven aan Londen. Hoewel deze agenten de afgesproken veiligheidscode weglieten, bleef Londen doorgaan met het droppen van agenten. Zodoende zijn 54 agenten om het leven gekomen als gevolg van blunders.

Verhalen in overvloed dus. Het is aan de auteurs om hun afwegingen te maken en daar zijn ze prima in geslaagd. In een betrekkelijk kort bestek van nog geen 300 bladzijden krijgt de lezer een heel compleet beeld van de oorlogsjaren.

Het boek getuigt ervan hoe oorlog het beste in de mens kan oproepen door eigen leven op het spel te zetten en een mens in nood te redden, maar ook het slechtste (verraders, collaborateurs en zwarthandelaren). Het ging hard tegen hard. Geen wonder dat de invloed van de oorlog nog generaties lang te merken was.

Dit is kortom een bijzonder moei boek dat prachtig is uitgegeven.

Daan Schuurmans, de verteller in de televisieserie, schreef het Voorwoord.
Marchien den Hertog is historicus, journalist en eindredacteur van maandblad “Ons Amsterdam).
Alex Bakker (schrijver van hoofdstuk 4) is historicus en onderzoeker voor televisiedrama, documentaires en tentoonstellingen.
Ricci Scheldwacht (schrijver van hoofdstuk 5) is journalist en actief als presentator in het Indische circuit.

ISBN 9789046836590 | Hardcover | Omvang 288 blz. | Uitgeverij Nieuw Amsterdam | 17 september 2026

© Henk Hofman, 14 september 2026

Lees de reacties op het Forum en/of klik HIER.