De Drijver
Het spraakmakende leven van Wim Thomassen, de rode burgemeester
Klaas Tammes

Wim Thomassen (1909-2001) is burgemeester geweest van Zaandam (1948-1958), Enschede (1958-1965) en Rotterdam (1965-1974). Hij was lid van de Partij van de Arbeid, vandaar dat er in de ondertitel staat ‘de rode burgemeester’. De titel zelf is de bijnaam die hij zich verwierf. Thomassen ging door roeien en ruiten om zijn doelen te bereiken.

Thomassen moet van beton zijn geweest. In alle drie de steden, maar vooral in Zaandam en Rotterdam moest hij bijna permanent het politieke gevecht aangaan. Thuis moest hij het politieke debat soms nog eens dunnetjes overdoen met zijn vrouw, die veel linkser en activistischer was dan hijzelf.

De rode draad in het beleid van Thomassen was dat geld eerst verdiend moest worden voor het uitgegeven kon worden. Werkgelegenheid was een topprioriteit voor hem.

Dat leverde hem in Zaandam felle gevechten op met de communistische fractie in de gemeenteraad. De belangen van de arbeidende klasse werden in de ogen van de communisten ondergeschikt gemaakt aan het grootkapitaal. In Rotterdam moest de rode burgemeester de confrontatie aangaan met zijn eigen partij. Het verwijt van de PvdA was dat Thomassen onvoldoende oog had voor problemen in achterstandswijken. Welvaart zou voor hem belangrijker zijn dan welzijn.

In Zaandam legde Thomassen zich toe op de komst van een regionaal gasbedrijf en de aanleg van de Coentunnel. In Enschede zette hij zich in voor de stichting van de Technische Hogeschool en het doortrekken van de E8 waardoor Twente aansluiting kreeg op het Westen van het land. In Rotterdam lag de focus op de uitbreiding en de bereikbaarheid van de haven.

In de debatten was Thomassen ijzersterk. Hij kende zijn dossiers, was een begaafd spreker en zijn tegenstanders waren vaak niet opgewassen tegen zijn cijfermateriaal en argumenten. Eigenlijk ontbrak het aan politici die in staat waren op hetzelfde niveau tegenspel te bieden aan de rode burgemeester.

Thomassen stond kritisch tegenover de media. De berichtgeving was in zijn ogen vaak eenzijdig en bevooroordeeld. Artikelen over bijvoorbeeld demonstraties waren volgens hem nogal eens gebrekkig en soms gekleurd door persoonlijke voorkeuren van de journalist.

De burgemeester stond sowieso al ambivalent tegenover demonstreren.  Toen er in de gemeenteraad een voorstel kwam om het vergunningstelsel los te laten en te volstaan met een melding dat er een demonstratie zou worden gehouden was hij daar mordicus op tegen. “Demonstraties op de openbare weg betekenen een beperking van de vrijheid van andere burgers en het is de taak van het bevoegd gezag normen te stellen waarbij die vrijheidsbeperking van anderen bij demonstraties tot een minimum wordt teruggebracht.” Een vergunning was dus onmisbaar om de openbare orde te handhaven. Ook was Thomassen niet blij met de enorme kosten die demonstraties met zich meebrachten vanwege de noodzakelijk politie-inzet.

Thomassen was niet content met het systeem van evenredige vertegenwoordiging in de Nederlandse democratie. De deelname van veel kleine partijen in het politieke bedrijf zag hij als schadelijk voor het slagvaardig functioneren van het bestel. Daar valt mijns inziens wel wat op af te dingen. In de Verenigde Staten is een verlammende patstelling ontstaan tussen Democraten en Republikeinen in Senaat en Congres. In Groot-Brittannië is de zevende premier in tien jaar tijd aangetreden. En Duitsland blinkt ook niet uit in bestuurbaarheid met een regering gevormd door CDU en SPD. Het bestaan van slechts enkele grote partijen zegt niets over politieke stabiliteit, temeer daar binnen die partijen meestal ook weer sprake is van een linker- en rechtervleugel.

Heel wat opvattingen en standpunten van Thomassen vallen vandaag de dag buiten het politieke referentiekader. Toch zijn veel van zijn standpunten het naar mijn mening nog steeds waard om mee te wegen in de besluitvorming. Zie bijvoorbeeld wat hierboven is gesteld over het recht op demonstreren en zijn nadruk op werkgelegenheid.

Zijn laatste dagen sleet Thomassen in een verpleeghuis. Bezoekers vonden het ontluisterend om te zien hoe hij in een rolstoel zat, omringd door demente mensen en hijzelf depressief. De stoere, charismatische burgemeester was een schaduw van zichzelf geworden. ‘Vreselijk om te zien”.
Zijn vrouw heeft hem niet lang overleefd. Ze waren bijna zeventig jaar getrouwd geweest.

Klaas Tammes verstaat de kunst om met zijn boeken kleurrijke en markante personen voor het voetlicht te halen. Hij schreef eerder biografieën over onder meer Hans Gruijters, burgemeester van Lelystad, de eerste 20 vrouwelijke burgemeesters in Nederland, Ridder van Rappard, burgemeester van Gorinchem en Molly Geertsema, Commissaris van de Koningin in Gelderland.

In al deze boeken valt dezelfde aanpak op. Tammes werkt snel, leest zich goed in, heeft een vaardige pen en gevoel voor het anekdotische materiaal. Hij baseert zich op archiefmateriaal, krantenartikelen, vergadernotulen en heeft soms tientallen interviews gehouden met bekenden van de hoofdpersoon. Daarnaast is in elk boek een fotokatern opgenomen.

Tammes (1948) heeft sociale geografie gestudeerd en is oud-burgemeester van Lienden, Heteren (wnd.) en Buren.  Misschien is het een idee dat het volgende boek van de oud-burgemeester een autobiografie is?

Een mooi boek!

ISBN 9789044661583 | Paperback | Omvang 325 blz. | Uitgeverij Prometheus | 30 juni 2026

© Henk Hofman, 4 augustus 2026 

Lees de reacties op het Forum en/of reageer klik HIER.