Wankel Evenwicht
De eeuwige strijd tussen staat en samenleving
Daron Acemoglu en James A. Robinson

Dit boek bespreekt de verhouding tussen staat en samenleving. Een staat die te veel macht krijgt, wordt despotisch. Een samenleving met veel macht en daartegenover een zwakke staat vervalt tot anarchie. Het is van essentieel belang dat er een machtsevenwicht is tussen staat en samenleving.

De twee auteurs hebben hun onderzoek breed opgezet. Ze richten zich niet alleen op West-Europa en Noord-Amerika. Ook Latijns-Amerika, Azië (China en India) en Oost-Europa (Rusland) maken deel uit van hun verhaal.  De auteurs beperken zich niet tot de contemporaine geschiedenis, maar nemen de historie vanaf de Oudheid onder de loep.  Dit grondige onderzoek, zowel in de breedte als in de diepte, stelt hoge eisen aan een auteur wat betreft vakkennis en schrijverschap. De meest uiteenlopende onderwerpen uit verschillende perioden moeten in een goede compositie ondergebracht worden. Wat mij betreft, zijn de auteurs daar uitstekend in geslaagd.

Centraal in hun verhaal stellen zij de schaar. Het ene blad is de staat, de andere de samenleving. Om een vrije en welvarende samenleving te krijgen is een sterke staat nodig, die wetten uitvaardigt, de orde handhaaft en publieke diensten levert, met daartegenover een mondige samenleving die de staat controleert en aan de ketting houdt. Als de bladen te ver uit elkaar staan, heeft een van de twee het overwicht. Komen de bladen te dicht bij elkaar dan functioneert noch de staat noch de samenleving goed. Staan de twee bladen in de goede verhouding tot elkaar dan is er een corridor waarbinnen een samenleving tot bloei kan komen. Elke generatie moet die balans zien te vinden en in stand houden. Met behulp van een figuur maken de auteurs de verschillende mogelijkheden heel inzichtelijk.

De rijkdom aan deelonderwerpen in dit boek is zo groot dat ik ervan afzie de lezer een selectie te presenteren. Ik zou de lezer op het verkeerde been kunnen zetten en het boek tekortdoen. Mensen die het nieuws goed volgen krijgen hier verhelderende achtergronden en de historische wortels van hedendaags nieuws gepresenteerd. Misschien kan ik het boek het beste typeren door een citaat van de Duitse theoloog Marin Niemöller (1892-1984; hij heeft zeven jaar gevangenschap in Sachsenhausen en Dachau overleefd) aan te halen (te vinden op blz. 569):

Toen de nazi’s de communisten arresteerden, heb ik gezwegen;

Ik was immers geen communist.

Toen ze de sociaal-democraten gevangenzetten, heb ik gezwegen;

Ik was immers geen sociaal-democraat.

Toen ze de vakbondsleden kwamen halen, heb ik niet geprotesteerd;

Ik was immers geen vakbondslid.

Toen ze de Joden opsloten, heb ik niet geprotesteerd;

Ik was immers geen Jood.

Toen ze mij kwamen halen

Was er niemand meer die nog protesteren kon.

De bibliografie telt maar liefst 23 bladzijden. Er is geen notenapparaat. In plaats daarvan geven de auteurs per hoofdstuk een toelichting en bronvermeldingen. Een originele oplossing, want een uitgebreid notenapparaat maakt een boek meestal minder leesbaar. Uiteraard is er weer wel een register.

Dit boek is een aanrader voor mensen die in een vrije democratie leven of daar naar snakken. Ik heb slechts één opmerking, en ik geef tegelijk toe dat het om een pietluttig detail gaat. Het is een aanvulling en geen correctie. Op blz. 510 staat dat de Nigeriaanse dictator Sani Abacha vermoedelijk aan een overdosis viagra is overleden. Wikipedia vermeldt dat Abacha al jarenlang ziek was en aan een ernstige leverkwaal leed als gevolg van buitensporig drankgebruik. Hij stierf aan een hartaanval. Viagra zou dus inderdaad het laatste zetje gegeven kunnen hebben, maar Wikipedia rept daar niet over.

Daron Acemoglu is hoogleraar economie aan het MIT. James A. Robinson is politiek wetenschapper en econoom. Hij is hoogleraar aan de University of Chicago. Beide auteurs schreven eerder Waarom sommige landen rijk zijn en andere arm. Dit boek is eveneens bij Nieuw Amsterdam verschenen.

ISBN 9789046824955 | Omvang 640 bladzijden | Paperback | Nieuw Amsterdam | juli 2020

© Henk Hofman, 24 juli 2020

Lees de reacties op het Forum en/of reageer. Klik HIER