Drie jaar onder vuur
De verwoesting van Oekraïne
Andrej Koerkov

Koerkov (Leningrad, 1961) is momenteel de belangrijkste schrijver van Oekraïne. Dit boek is zijn derde over de oorlog, na ‘Dagboek van een invasie’ en ‘Onze dagelijkse oorlog’. Het bevat verslagen uit de periode tussen april 2024 en maart 2025. Ze verschenen eerst in de ‘Kyiv Post’ en op andere plaatsen.

Hij vertelt o.a. over de veelzijdige functies van drones, het online gokken door frontsoldaten om minder stress te hebben, het feit dat Amerikaanse en Britse vliegtuigen wel Iraanse drones neerschoten boven Jordanië en Israël, maar niet boven Oekraïne, zogezegd om geen escalatie met Rusland uit te lokken, de 73 kerken in Kyiv die bij het Patriarchaat van Moskou horen, de mobilisatiewet van 18 mei 2024, die geldt voor alle mannen tussen 18 en 60, ook de 800.000 die in het buitenland verblijven, de beroepen die vrijgesteld zijn van militaire dienst, de rol van circussen in oorlogstijd, de verplichting voor Oekraïners in de bezette gebieden om een Russisch paspoort te nemen, de confiscatie van Oekraïens vastgoed op de Krim en in de andere bezette gebieden ten voordele van Russische immigranten, de benzinegeneratoren die met veel lawaai voor elektriciteit zorgen wanneer die uitvalt.

Hij klaagt ook aan dat Russen aan Oekraïense tieners tot 500 dollar geven om militaire voertuigen in brand te steken, dat werknemers van conscriptiebureaus aangevallen worden door dienstweigeraars, de nieuwe vormen van criminaliteit. Grote problemen voor het leger zijn het wegvallen van de Amerikaanse hulp, het tekort aan rekruten, het recordaantal deserteurs.

Bij het Russische leger daarentegen tekenen 25.000 soldaten per maand een contract, deels ook misdadigers en daklozen. Oekraïne moet er op straat arresteren en met bussen naar kazernes brengen. Geregeld schieten de Russen ook Oekraïense soldaten dood die zich overgeven; ze filmen dat en zetten de video’s op Telegram en Facebook om de Oekraïners de moed te ontnemen.

De Oekraïense inval in Koersk was een tijdelijke stunt. Er volgde een vergelding van tien uur met 127 raketten en 109 drones. In augustus 2024 werden meer dan 60 soldaten van een militaire school in Poltava gedood en 300 gewond door Russische raketten. Het was een zware slag.

De overwinning van Trump was voor de Oekraïners een grote teleurstelling. Zij beseffen dat hij de hulp zal stoppen en Zelensky dwingen om gebieden af te staan. Er zijn nog andere pijnlijke zaken: geen enkele regio in Oekraïne is nog veilig, medicijnen en voeding zijn duur geworden, de Oekraïense munt, de hryvnia, is gedevalueerd van 1.000 voor 155 € in 2008 naar 1.000 voor 22 euro in 2025 (p. 117), het NAVO-lidmaatschap komt er nooit, er zijn telefoon-oplichters actief en er is een tekort aan 1.800 rechters.

Koerkov denkt dat er pas een blijvende vrede zal komen als Poetin sterft en als zijn opvolger dan verklaart dat Poetin een misdadiger was, zoals Chroesjtsjov deed met Stalin in 1956. Nu leven de Oekraïners van dag op dag en zijn ze elke ochtend blij als ze nog leven.

Ook in 2024 en 2025 zijn een aantal steden en dorpen verwoest en compleet verdwenen: Tsjasiv Jar, Pokrovsk, straks wellicht ook Slovjansk en Kramatorsk. Zelensky was heel trots op de datacentra van de overheid, maar vele databanken werden door Russische cyberterroristen vernield: de registers met de eigenaars van het vastgoed, ook op de Krim en in de bezette gebieden, bedrijven, burgerlijke stand etc.: geboortes, huwelijken, sterfgevallen moeten nu weer met pen en papier vastgelegd worden, vastgoedtransacties zijn voorlopig niet meer mogelijk. De elektronische administratie was de grootste prestatie van Zelensky.

Tussen februari 2022 en januari 2025 zijn de woningen van 3,5 miljoen Oekraïners verwoest en zijn er meer dan 100 schrijvers en dichters gedood (p. 133-134 en p. 157). De Dnipro is een stille rivier geworden: de boten mogen er niet meer varen.

De zeldzame aardmetalen liggen voor een belangrijk deel in de bezette gebieden: de Donbas en Zaporizja. Russische en meer dan tien Chinese bedrijven zijn daar al actief. Rusland kan er zijn schulden aan China mee betalen (p. 159-160).

In 2022 dachten de Oekraïners dat de overwinning nabij was, maar 2023 werd het Jaar van de Verbrijzelde Hoop, door een gebrek aan wapens en door te trage levering door het Westen, dat Rusland niet wou vernederen. 2024 en 2025 werden Jaren van de Realiteit: de Oekraïners zijn uitgeput en getraumatiseerd, ze hopen nu op een snelle afloop van de oorlog. Hoe langer de oorlog duurt, hoe kleiner de kans is dat de 7 miljoen Oekraïense vluchtelingen uit het buitenland zullen terugkeren. Dan zijn er nog eens 6 miljoen ontheemd in eigen land: meestal is hun huis verwoest. Rusland rukt op, Trump steunt Poetin, redenen tot optimisme zijn er dus weinig (p. 168-170).

De verkoop van boeken is ingestort, die van alcohol is toegenomen. De Russen hebben meer dan duizend culturele locaties bewust verwoest: ze proberen de hele cultuur weg te vagen (p. 199).

Koerkov besluit: door de oorlog zijn de democratieën verzwakt en de autoritaire regimes versterkt.

Istanboel is een ontmoetingsplek geworden voor Oekraïense families uit heel de wereld. De nieuwe geopolitieke realiteit berooft ons van elke kijk op de toekomst.

Beoordeling
Koerkov vertelt met veel engagement en overtuiging over de ellende die Poetin uitgestort heeft over Oekraïne. Hij toont aan wat de oorlog doet met de mensen, hoe hij hun dagelijks leven bepaalt en hun stressniveau opdrijft tot het ondraaglijke. Het einde is niet in zicht, de toekomst onvoorstelbaar.

Geregeld herhaalt hij wel dezelfde aanklachten, zeker tegen Trump, die de Oekraïners in de steek laat en vernedert.

Hij vertelt ook zaken die we elders nog niet lazen: het gebruik van poppen en opblaasbaar materieel om de vijand te misleiden, de gokverslaving die zich meester heeft gemaakt van een aantal soldaten, het ontbreken van kogelvrije vesten voor kinderen, de 800.000 mannen  in het buitenland die ontsnappen aan het leger, de deserteurs, zijn lof voor Zelensky als staatsman met veel verantwoordelijkheidsgevoel.

Een paar opmerkingen: in het boek staan ca. 40 plaatsnamen, daarvan ontbreken er 16 op het kaartje van p. 8-9. De leeftijd voor de dienstplicht is “18 tot 60” op p. 28, “25 tot 60” op p. 44. Vrouwen horen erbij als ze een medische opleiding hebben. Ik vond slechts één zetfoutje: ‘hanger’ i.p.v. hangen op p. 120.

ISBN 978-94-638-2462-0 | Paperback | 207 pagina’s, kaart, Uitgeverij Balans, Amsterdam/Pelckmans, Kalmthout, september 2025

Vertaling van ‘Three Years on Fire’ door Fred Hendriks

© Jef Abbeel,  16 december 2025 www.jefabbeel.be

Lees de reacties op het forum en/of reageer, klik HIER