4328 - Dochter van een zwarthemd
Bianca Mastenbroek

Dit is het op feiten gebaseerde levensverhaal van Antje Buursma, die begin vorige eeuw opgroeit in een gezin waarvan de vader actief lid is van de NSB.

Het begon allemaal zo mooi. In augustus 1939 was er nog geen vuiltje aan de lucht. De vader van de dertienjarige Antje werd opgeroepen net als vele anderen, slechts een voorzorgsmaatregel want Nederland was immers neutraal. Maar als het mei 1940 wordt, komt hij niet thuis voor verlof. Als hij in augustus opduikt blijkt al snel dat het leven van het gezin Buursma drastisch verandert. Omdat haar vader overtuigd nationaalsocialist is en lid van de NSB, wordt hij, nu de Duitsers het land zijn binnengevallen, gezien als vriend van de Duitsers. De schijn was tegen hem: niemand geloofde dat hij niets van de Duitsers moest hebben, maar voor een sterk Nederland was bijvoorbeeld onder leiding van Mussert.

Als de oorlog zich ontvouwt komt hij steeds meer vast te zitten in de (hoge) gelederen van de NSB, het lukt hem niet er uit te stappen. Maar zijn vrouw en dochter zijn er van overtuigd dat hij de waarheid spreekt: hij doet geen slechte dingen. Antje is lid geworden van de Jeugdstorm, de jeugdbeweging van de NSB, hetgeen haar eigenlijk wel bevalt. De discipline die gevraagd wordt, het doorzettingsvermogen dat het uiterste van haar vergt, ze houdt er van.
Het gezin wordt steeds meer met de nek aangekeken, en Antje krijgt herhaaldelijk vernederingen en mishandelingen te verduren.
En dan wordt haar vader vermoord, doodgeschoten door verzetsstrijder Dirk de Ruiter. Het is dan juni 1944.

Een jaar later bevindt Antje, dan 17 jaar oud, zich met haar moeder en kennissen van andere NSB-gezinnen in Westerbork. Ze heeft een ijzersterke conditie, maar de behandeling van de bewakers is ronduit slecht. Dit waren vaak mannen van de Binnenlandse strijdkrachten, mannen die tijdens de oorlog in het verzet hadden gezeten of joden die achtergebleven waren in het kamp, het is niet vreemd dat zij wraak wilden voor het verraad dat NSB-ers al dan niet gepleegd hadden in hun ogen.

De meeste lezers zullen het verhaal van leden van de NSB in oorlogstijd wel kennen, al is hier zeker nog wel nuancering mogelijk, die Mastenbroek dan ook aanbrengt: zoals er ook goede Duitsers waren, heulden ook niet alle NSB-ers met de vijand.
Binnen deze verhaallijn – Antje in de oorlogsjaren – wordt een jong meisje op een harde manier geconfronteerd met de werkelijkheid. Mede daardoor weet ze zich redelijk staande te houden als ze zich in het kamp bevindt. Wat daarover beschreven wordt, dat is waarschijnlijk nauwelijks bekend. Ja, NSB liefjes werden kaalgeschoren en vernederd, maar hoe ze behandeld werden, eenmaal opgesloten in Westerbork? Dat is nauwelijks bekend.

Behalve dat er een historisch verantwoord verhaal verteld wordt – zoals we dat wel aan Bianca Masten broek kunnen overlaten – is het ook een verhaal over goed en fout, over keuzes maken, over opgroeien in een moeilijke tijd. 

Dit is dan ook een verhaal dat, temeer omdat het gebaseerd is op feiten, een harde waarheid vertelt. Er zijn nogal expliciete scenes.
Er is een plattegrond van Westerbork, een verantwoording met foto’s van betrokken personen, achtergrondinformatie en bronvermelding.
Opnieuw is het boek helemaal áf. Deze schrijfster weet steeds opnieuw te imponeren met haar verhalen rond historische feiten.

Bianca Mastenbroek (1975) debuteerde in 2008 met de roman Vuurproef bij Books of Fantasy. In 2019 won zij de zowel de jonge Beckman als de Thea Beckmanprijs voor haar boek Hendrick, de Hollandsche indiaan.  In dit boek heeft ze het verhaal opgetekend dat haar door mevrouw Antje Backx-Buursma verteld is, aangevuld met gegevens uit nader onderzoek. Helaas is kort na het uitkomen van dit boek Mevrouw Backx overleden.

ISBN 9789051169102 | Hardcover | 352 pagina's | Uitgeverij De Vier Windstreken | mei 2022
Leeftijd 14+

© Marjo, 27 december 2022

Lees de reacties op het forum en/of reageer, klik HIER