Non-fictie

Anne Doedens

http://www.annedoedens.com

 

Slag in de Javazee
Oorlog tussen Nederland en Japan 1940 - 1942
Anne Doedens en Liek Mulder


De slag in de Javazee komt pas aan het eind van het boek aan de orde en wel vanaf pagina 149. De aanloop naar deze slag neemt het grootste deel van dit boek in beslag.


De auteurs beschrijven eerst Nederland als koloniale mogendheid en daarna het ontwaken van Japan, dat als het land van de Rijzende Zon in de jaren dertig van de 20e eeuw op veroveringstocht gaat. Nederland en Japan hebben een bijzondere relatie met elkaar gehad. Vanaf de 17e eeuw waren de Nederlanders de enige Westerlingen die een handelspost op het eiland Desjima mochten vestigen. Voor Japan was dat gedurende enkele eeuwen het enige venster op het Westen. Daardoor bleef het land op de hoogte van Westerse wetenschap, zoals geneeskunde, astronomie, natuurwetenschap en aardrijkskunde. Japanse wetenschappers leerden Nederlands en vertaalden Nederlandse boeken. Tot 1870 was het Nederlands de officiële taal voor contacten met het buitenland.


In 1941 breekt ook in het verre oosten de Tweede Wereldoorlog uit. Na de onverhoedse aanval van Japan op Pearl Harbour (7 december 1941) verklaart de Nederlandse regering in Londen de oorlog aan Japan. Voor de oorlogvoering was Japan in hoge mate afhankelijk van grondstoffen (olie, rubber) die vooral Nederlands-Indië in ruime mate kon leveren. Een snelle Japanse aanval op dit gebied lag voor de hand.


Nederlands-Indië was net zomin op oorlog voorbereid als Nederland dat was in 1940. De strijd met Japan was een deprimerende aaneenschakeling van nederlagen en tegenslagen. In 1926 was een vlootwet, bedoeld om de Nederlands-Indische vloot te moderniseren weggestemd in het Nederlandse parlement. “De consequentie was”, merken de auteurs wrang op, “dat de strijdkrachten het maar moesten stellen met een beperkt budget” (bladzijde 38). Er is wat dat betreft niets nieuws onder de zon. De afgelopen tien jaar is de Nederlandse krijgsmacht wederom zo goed als ontmanteld. Maar als de nood aan de man komt, stuurt de overheid wel slecht uitgeruste en getrainde troepen het slagveld op. In feite is dat misdadig.


Een kansloze strijd aangaan is niet verstandig. Dit punt speelde ook inzake de strijd om Nederlands-Indië. Karel Doorman, eskadercommandant, wilde de vloot terugtrekken naar Australië om samen met de geallieerden de strijd voort te zetten. De Nederlandse marine zou dan een factor van betekenis zijn gebleven. Admiraal Helfrich, opperbevelhebber van de marine, wilde dat Doorman de strijd aanbond in de Javazee om de bevolking te tonen dat Nederland hen niet in de steek liet.


De uitkomst van de zeeslag toont in mijn ogen het gelijk van Doorman aan. Bijna het gehele eskader van Doorman werd vernietigd. Voor de Japanners bleef de schade beperkt tot één beschadigde torpedojager. De afwezigheid van luchtsteun, het ontbreken van gegevens over de positie van de Japanse vloot, het gebrek aan training, de mindere bewapening, het ontbreken van moderne torpedo’s, bepaalden de uitslag van deze ongelijke strijd en maakten de opdracht van Helfrich tot een zelfmoordmissie voor Doorman en zijn mannen. En de bevolking? Die sympathiseerde in meerderheid met de Japanners en niet met de Nederlanders. De Slag in de Javazee liep uit op een catastrofe voor Nederland.


De Nederlandse onderzeeboten boekten wel enige successen in de strijd. De O 16 onder commando van Anton Bussemaker vernietigde c.q. beschadigde in december 1941 vier Japanse transportschepen. Helaas kwam hij dezelfde maand met zijn bemanning (op één na) om het leven toen zijn duikboot op een mijn liep. Minister Bussemaker op OCW is zijn kleindochter.
In verschillende opzichten leek de oorlog tegen Japan op de oorlog tegen Duitsland. De Japanners boekten in het begin van de oorlog met een Blitzkrieg eveneens enorme successen. Helaas evenaarden zij de Duitsers ook met gruwelijke oorlogsmisdaden (zie onder meer blz. 131 van het boek voor een overzicht)

Met de focus op de slag in de Javazee beschrijven de auteurs met vaardige hand de relatie tussen een agressief Japan en het Westen en de koloniale oorlogen die Nederland moest voeren om zijn gezag te vestigen. Het boek biedt dus veel meer dan de titel belooft.
Dit boek maakt deel uit van de serie Oorlogsdossier. Reeds eerder verscheen een deel over de Duits-Franse oorlog (1870) en een deel over de 16de eeuwse zeeoorlogen tussen de Republiek en Engeland.


Anne Doedens werkt bij Hoger Onderwijsinstellingen in Amsterdam en Liek Mulder was docent in het voortgezet onderwijs.


In 2016 kwam aan het licht dat drie Nederlandse oorlogsschepen van de bodem van de Javazee zijn verdwenen. Vermoedelijk zijn de schepen illegaal geborgen en als schroot verkocht. Dit tot ontzetting van de nabestaanden.


Een interessant boek en goed geschreven. Van harte aanbevolen.


ISBN: 9789462491380 | Paperback met illustraties | 208 pagina's | WalburgPers 2017

© Henk Hofman, 23 februari 2017

Lees de reacties op het forum en/of reageer, klik HIER

 

De Frans-Duitse Oorlog 1870 – 1871
De Moeder van de Grote Oorlog
Anne Doedens en Liek Mulder


Ik weet niet of het komt omdat beide auteurs tevens docent zijn geweest, maar dit boekje over De Moeder van de Grote Oorlog is een heel interessant en vooral leesbaar boek. Docenten geschiedenis, voor zover ik ze heb meegemaakt, zijn er altijd voor in het leven van de 'gewone' man af te zetten tegen de grote gebeurtenissen uit de geschiedenis. Dat verlevendigt het geschiedenisonderwijs enorm voor leerlingen en dat hebben Doedens en Mulder ook in dit boek gedaan. Daarnaast is in het midden van het boek een katern met zwart-wit illustraties opgenomen om zaken uit de tekst eveneens te verlevendigen met beelden.


In een boek over een oorlog kom je er als auteur niet onderuit om het verloop van de gevechtshandelingen te beschrijven. Misschien is dat helemaal niet waar, maar ik heb het gevoel dat mannen dat over het algemeen altijd interessanter vinden om te lezen dan vrouwen. Ik geef een voorbeeld:


Ogenschijnlijk begon de oorlog gunstig voor de Fransen. Op 2 augustus [1870] vielen Franse troepen, met in hun midden keizer Napoleon III en zijn veertienjarige zoon Napoleon Eugène Louis Bonaparte, Duitsland binnen met als doelwit de stad Saarbrücken. De Franse overmacht was daar al zo groot dat de Pruisen na enkele uren van zware gevechten besloten de stad te ontruimen. Aan beide zijden vielen ongeveer 80 doden. De Franse pers kwam woorden te kort om de overwinning te bejubelen. De animo om dienst te nemen in het leger groeide, zij het tijdelijk.


Bijzonder is dat er over oorlogshandelingen ook altijd uitgebreid bronnenmateriaal te vinden is en ze daardoor ook zo gedetailleerd beschreven kunnen worden, zoals de ongeveer 80 doden aan beide zijden. Uit dit bovenstaande fragment blijkt dat voor die gedetailleerde informatie in veel gevallen de pers mede verantwoordelijk is. Oorlog is nieuws en daarom wordt er veel over geschreven. In hoeverre de berichtgeving geheel betrouwbaar is, is uiteraard maar de vraag, als de pers niet onpartijdig de overwinning bejubeld. Ik heb weleens horen zeggen, dat de winnaars van een oorlog de geschiedschrijving daarover voor het grootste deel bepalen. Het is vaak hun visie op het gebeuren die achteraf in de (vaderlandse) geschiedenisboeken belandt. Hoe de verliezers het hebben ervaren is blijkbaar niet interessant. Maar ook de berichtgeving tijdens de oorlog zelf is vaak gekleurd door censuur, zoals Louis Zweers mooi beschrijft in zijn boek De gecensureerde oorlog. Militairen versus media in Nederlands-Indië 1945 – 1949. Wat is waar en wat is propaganda?


In dit boek wordt echter veelvuldig gebruik gemaakt van citaten uit bronnen van ooggetuigen van beide kanten van het strijdperk en dat maakte voor mij het boek erg interessant om te lezen. Ooggetuigen beschrijven zonder opsmuk de situatie waarin zij zich bevinden. In de 'grote geschiedenis' wordt daarmee ook de 'kleine geschiedenis' zichtbaar gemaakt en die 'kleine' geschiedenis is dan misschien wel de 'grote' waarheid. Daarom is dit boek over de Frans-Duitse oorlog ook voor verschillende lezers  interessant. De gedetailleerd beschreven grote lijnen van deze Oorlog worden prachtig verbonden met de individuele verhalen van hen die het van dichtbij beleefden. Bronnen als oorlogsdagboeken, oorlogsjournalen, maar ook bijvoorbeeld brieven van de Franse Keizer Napoleon III aan zijn vrouw Eugène.


In het boek lezen we dat, zoals in iedere oorlog, recente uitvindingen een rol speelden bij de manier van oorlog voeren. De uitvinding van het Franse chassepotgeweer, de aanleg van de spoorwegen en in mindere mate het gebruik van ballonnen. Het laatste was een voorschot op latere ontwikkelingen, waarbij het luchtwapen in de Tweede Wereldoorlog een belangrijke factor zou  blijken te zijn.


In het boek is eveneens veel aandacht besteed aan de manier waarop, in met name Europa, is gereageerd op deze oorlog tussen Frankrijk en Duitsland. In de hoofdstukken 11 en 12 wordt ingegaan op het effect van de oorlog op Nederland. Het effect van deze oorlog is, volgens de auteurs erg onderschat en zij benoemen deze oorlog daarom als De Moeder van De Grote Oorlog. Zij vinden namelijk dat je het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog niet kunt begrijpen als je geen kennis hebt van het verloop en de impact die de Frans-Duitse oorlog heeft gehad. Alleen met deze kennis is te verklaren waarom de moordaanslag op Frans Ferdinand in het Bosnische Sarajevo zulke heftige reacties heeft opgeroepen dat de oorlog van 1914 – 1918 heeft kunnen ontstaan. Dit boek vervult daarmee voor veel lezers het aanreiken van de ontbrekende kennis in het verloop van in ieder geval de geschiedenis Europa, maar wellicht ook van de wereld. Dat gold in ieder geval zeker voor mij.


Over de auteurs 
Dr. Anne Doedens (1945) is historicus en was docent Nieuwe Geschiedenis bij Hoger Onderwijsinstellingen in Amsterdam (zie: www.annedoedens.com). Hij publiceerde eerder De Canon van Utrecht en De Canon van de Waddeneilanden (samen met Jan Houten).


Liek Mulder
(1942) was docent bij het voortgezet onderwijs. Beide auteurs publiceerden samen Verstoorde Vrede. Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog in Beeld. Met Yolanda Kortlever schreven zij Geschiedenis van Nederland. Het verhaal van prehistorie tot heden.


ISBN 9789462490345 | Paperback | 192 pagina's | Walburg Pers | 1 oktober 2015

© Ria, 10 november 2015

Lees de reacties op het forum en/of reageer, klik HIER

 

Geschiedenis van Nederland
Het verhaal van prehistorie tot heden
Anne Doedens, Yolande Kortlever en Liek Mulder


Dit boek beschrijft, zoals de schrijvers in het voorwoord zelf verwoorden, een beknopte geschiedenis van Nederland. In  vogelvlucht wordt het verhaal van ons land verteld vanaf de prehistorie tot heden. Op de voorkant van het boek prijkt een detail van het hoofd van Willem van Oranje, gehaald van een schilderij van A.T. Key dat te zien is in het gelukkig weer geopende Rijksmuseum.


In 14 hoofdstukken behandelen de schrijvers de prehistorie, de Romeinse en Frankische tijd, de opkomst van vorstendommen en hun groeiende macht, de centralisatie onder Bourgondiërs en Habsburgers, de Nederlandse opstand tussen 1559 en 1609, de Gouden Eeuw, de nabloei van de republiek, de vorming van het Koninkrijk en hoe het hedendaagse Nederland zichtbaar wordt, de neutraliteit in de eerste en de ongewilde betrokkenheid tijdens en de opbouw na de tweede wereldoorlog en de tijd van 1960 tot heden.
De verschillende schrijvers hebben in dit boek op prettige wijze hun kennis over die verschillende periodes beschreven, waardoor het boek voor ieder verschillend onderlegde lezer goed leesbaar is. Door zijn beknoptheid is het boek ook een prima naslagwerk voor lezers die nog even willen nakijken hoe het ook alweer precies zat met bijvoorbeeld de achtergronden van de Belgische afscheiding tussen 1830 en 1839.


Het boek is daarnaast voorzien van veel illustraties die het boek verlevendigen en de een welkome afwisseling en aanvulling zijn op de tekst. Naast afbeeldingen van historische kaarten, geschriften, prenten en schilderijen, zijn kaarten opgenomen van Nederland zoals het er tijdens de beschreven tijd in het hoofdstuk uitzag. Zoals de kaart op blz. 180 die de militaire situatie in de Republiek in 1672 aangeeft en waarbij de paarse lijnen aangeven tot waar vijand opgerukt was en de paars gekleurde gebieden aangeven die onder water waren gezet. De kaart op blz 114 is ook een mooi exemplaar waarbij in één oogopslag de steden in de Nederlanden aan het eind van de vijftiende eeuw zichtbaar zijn met daaronder een tabel van de het aantal inwoners per gewest, de percentages in steden en per vierkante kilometer en het totaal inwoners in percentages.

De schrijvers eindigen het boek met een prachtig Ten Slotte, dat ik u niet wil onthouden:


“Het eerste hoofdstuk opende met een tekening van het Nederlandse landschap in de prehistorie. Grenzen bestonden niet, kleine stammen trokken ongehinderd door een wereld die er geografisch totaal anders uitzag. We sluiten het boek af met een kaart van de Europese Unie, waar de grenzen minder opvallend zijn en mensen steeds makkelijker kunnen rondtrekken. Natuurlijk zijn de verschillen overweldigend, maar in zeker opzicht beginnen de contouren van de openheid die de prehistorie kenmerkten weer op te doemen.”

Over de auteurs
Dr. Anne Doedens
(1945) was docent Nieuwe Geschiedenis bij hoger onderwijsinstellingen in Amsterdam.

Drs. Yolande Kortlever (1959) studeerde onder meer middeleeuwse geschiedenis in Amsterdam, was archivist en is stadshistoricus van Bergen op Zoom.
Liek Mulder (1942) is historicus, was docent geschiedenis in het voortgezet onderwijs, en publiceerde onder meer voor het geschiedenisonderwijs.


ISBN 9789057309670 | Gebonden | 320  pagina's | Walburg Pers | 2014

© Ria, 17 februari 2014

Lees de reacties op het forum en/of reageer, klik HIER

 

Pagina 1 van 2

<< Start < Vorige 1 2 Volgende > Einde >>